Tot nu toe beschreef Patanjali wat yoga is, hoe het voelt als de geest stil wordt en wat er gebeurt als je wordt meegevoerd door gedachten. Nu stelt hij de vraag: hoe bereik je die rust? Zijn antwoord is eenvoudig en praktisch: door twee dingen tegelijk te doen. Je oefent (abhyāsa) én je laat los (vairāgya). Het zijn de twee pijlers waarop de hele beoefening van yoga rust.
Weekwijzer
Elke maandag delen we een inzicht uit de Yoga Sutra, met een reflectie voor de week. Probeer deze week eens dit:
Schrijf vandaag eens twee lijstjes: een lijstje met dingen die je wilt oefenen omdat ze rust brengen. En de andere met dingen die je wilt loslaten omdat ze onrust brengen. Kies uit elk lijstje één punt om deze week bewust aandacht aan te geven. Houd het klein en haalbaar. Merk op wat er verandert als je beide vleugels gebruikt.
Twee vleugels van dezelfde vogel
Oefenen en loslaten lijken op het eerste gezicht tegengesteld: de één vraagt om inzet en de ander om overgave. In de yoga vullen ze elkaar aan: zonder oefenen wordt loslaten vrijblijvend en zonder loslaten kan het oefenen verkrampen. Het zijn als twee vleugels van dezelfde vogel. Alleen samen brengen ze je vooruit.
- Oefenen betekent: steeds opnieuw kiezen voor wat je helpt om tot rust te komen. Dat kan een fysieke yogales zijn, maar ook een moment van bewust ademhalen, of het vermijden van situaties waarvan je weet dat ze je uit balans halen.
- Loslaten betekent: niet meegaan in gehechtheid of afkeer. Het is de vaardigheid om iets te laten zijn zonder dat je erin verstrikt raakt – ook als het aantrekkelijk, spannend of vertrouwd voelt.
Een rivier die terugstroomt
Oude commentaren vergelijken de geest met een rivier die van nature naar buiten stroomt. Ons bewustzijn zoekt vaak de wereld om ons heen op: prikkels, verlangens, verhalen en indrukken die via de zintuigen binnenkomen. Dat is de gewoontestroom. Door te oefenen – steeds opnieuw je aandacht bewust richten – versterk je de stroom naar binnen, richting rust, helderheid en inzicht.
Door los te laten – minder meegaan in wat je afleidt of meesleept – verzwak je juist de kracht van de stroom naar buiten. Samen werken oefenen en loslaten als twee zijden van dezelfde medaille: ze keren stap voor stap de loop van de rivier om, zodat je aandacht zich meer naar binnen beweegt. Daar ontdek je een stiller en ruimer gebied, waar je kunt thuiskomen bij jezelf.
De bewegingen van de geest komen tot rust door oefening én door loslaten.
Oefenen in kiezen
Abhyāsa (oefenen) gaat verder dan yoga op de mat staan of mediteren: elke keuze die je maakt, kan een oefening zijn. Kies je voor een gesprek dat voedt of voor een gesprek dat uitput? Voor een wandeling in de natuur of nog één doom-scroll op je telefoon? Steeds weer vraag je je af: brengt dit me dichter bij rust of verder ervandaan?
Die keuzes hoeven niet altijd spectaculair te zijn. Vaak zit het juist in kleine momenten – de manier waarop je je dag begint, hoe je reageert op kritiek of je jezelf toestaat pauzes te nemen. Elk moment is een kans om richting te kiezen.
Loslaten zonder wegduwen
Vairāgya wordt vaak vertaald als onthechting, maar dat kan zo streng of kil klinken. In de praktijk gaat het niet om je afsluiten, maar om niet in de greep te komen van wat langskomt. Je hoeft niets te onderdrukken. Je merkt simpelweg op: “Daar is verlangen. Daar is weerstand.” En je kiest ervoor om er niet automatisch naar te handelen. Hier komt je adem mooi van pas: als je weet van jezelf dat je ergens voor zwicht, adem dan eens 30 seconden rustig in en uit voordat je de keuze maakt. Daarmee doorbreek je patronen.
Een spannend deel is dat loslaten ook kan gaan over dingen die positief lijken: een compliment, een fijne ervaring of een succes. Natuurlijk mag je daarvan genieten, maar plak er niet de verwachting aan vast dat het je blijvend gelukkig maakt. Je laat het komen en gaan.
De balans tussen inspanning en overgave
Samen geven oefenen en loslaten je houvast op het pad van yoga. Alleen oefenen kan leiden tot kramp: je wilt te snel resultaat. Alleen loslaten kan leiden tot passiviteit: je laat alles gebeuren zonder richting. De kunst is om beiden te combineren: je zet je in, maar zonder te forceren. Je geeft je over, maar zonder te verslappen.
Terug naar de kern: Soetra 1.12 is een praktische uitnodiging. Je hoeft niet te wachten op een ‘juist moment’ om te beginnen. Oefen in het kiezen van wat je voedt. Oefen in het loslaten van wat je belemmert. En vertrouw erop dat rust en helderheid dan vanzelf dichterbij komen.
Over de Yoga Sutra
Dit artikel is onderdeel van een serie over de Yoga Sutra’s van Patanjali – een eeuwenoude, compacte verzameling inzichten over aandacht, oefening en innerlijke vrijheid. Elke week verkennen we één sutra op een toegankelijke en praktische manier. Ben je benieuwd naar de achtergrond van de sutra’s, hun herkomst en betekenis in de yogatraditie? Lees dan ook het algemene artikel.