Na het beschrijven van Īśvara als vrij van lijden (1.24) en als bron van oneindige kennis (1.25), voegt Patanjali in deze soetra nog een essentieel aspect toe: Īśvara is de eerste, oorspronkelijke leraar (guru), die niet gebonden is aan tijd. Daarmee wordt Īśvara voorgesteld als een bron van leiding en wijsheid die altijd beschikbaar is, ongeacht plaats of tijd.
Estimated reading time: 4 minuten
WeekWijzer
Sta deze week stil bij wie of wat jouw grootste leraar is geweest. Was het een persoon, een ervaring, een boek of misschien stilte zelf? Neem dagelijks een moment om je af te stemmen op een ‘leraar’ die je richting geeft – in welke vorm dan ook – en luister of er nieuwe inzichten komen.
Sa eṣa pūrveṣām api guruḥ kālenānavacchedāt
Īśvara is ook de leraar van de vroegere wijzen, omdat hij niet door tijd wordt begrensd.
Betekenis van de woorden
- Sa eṣa – deze (Īśvara)
- Pūrveṣām – van de ouden, de vroegere wijzen
- Api – ook
- Guruḥ – leraar, gids
- Kālena – door tijd
- Anavacchedāt – onbeperkt, niet begrensd
Patanjali zegt hier dat Īśvara zelfs de leraar is van de leraren die ons zijn voorgegaan. Omdat Īśvara niet onderhevig is aan tijd, is deze bron van wijsheid eeuwig beschikbaar.
Īśvara als tijdloze gids
In de yogatraditie wordt een guru gezien als iemand die het licht van inzicht doorgeeft. Door Īśvara te noemen als de guru van alle guru’s, plaatst Patanjali dit bewustzijn boven elke individuele leraar. Het is de oorspronkelijke bron van kennis, de ‘leraar’ die altijd aanwezig is, ook als er geen fysieke persoon is om je te begeleiden.
De betekenis voor beoefenaars
Deze soetra is bemoedigend voor iedereen die zich soms alleen voelt op het pad van yoga. Ook zonder directe toegang tot een menselijke leraar, kun je je verbinden met Īśvara als innerlijke gids. Deze verbinding kan vorm krijgen in meditatie, gebed, contemplatie of het simpelweg stil worden en luisteren naar wat van binnenuit komt.
Īśvara als innerlijke gids
Het overstijgen van tijd en cultuur
Omdat Īśvara niet gebonden is aan tijd, overstijgt deze leraar alle tijdperken, plaatsen en culturele contexten. Wat vandaag waar en bevrijdend is, was dat ook duizenden jaren geleden en zal dat blijven. Dit geeft stabiliteit: waar menselijke leraren kunnen veranderen, wegvallen of beperkt zijn in perspectief, blijft Īśvara een constante bron van wijsheid.
Praktisch ervaren van Īśvara als leraar
Het idee van Īśvara als leraar kan abstract lijken, maar wordt concreet wanneer je je innerlijke stilte gaat zien als een plek van leren. Misschien heb je dat ervaren als plotseling inzicht tijdens meditatie, of als een rustige zekerheid te midden van chaos. Het is alsof er in je een stille raadgever zit die altijd beschikbaar is, mits je de tijd neemt om te luisteren.
Relatie met menselijke leraren
Patanjali zet Īśvara niet tegenover menselijke leraren, maar plaatst hen in een lijn. Goede leraren zijn kanalen waardoor de wijsheid van Īśvara stroomt. Door je open te stellen voor Īśvara, kun je ook de waarde van menselijke begeleiding beter herkennen en er dieper van leren.
Een vergelijking
Stel je Īśvara voor als de zon, en menselijke leraren als ramen waardoor het licht naar binnen valt. Elk raam laat licht door, maar de bron is altijd de zon. Zelfs als er tijdelijk geen raam in zicht is, is de zon er nog steeds – en kun je haar licht voelen als je naar buiten stapt.
De les van deze soetra
Soetra 1.26 nodigt uit om je te verbinden met een bron van wijsheid die niet kan verdwijnen. Īśvara is de oorspronkelijke leraar, vrij van tijd en omstandigheden, en altijd bereikbaar voor wie luistert. Het besef dat deze bron er altijd is, kan vertrouwen en rust geven op je pad – of je nu omringd bent door leraren of een periode van zelfstandige beoefening doormaakt.
Zo rondt Patanjali zijn omschrijving van Īśvara af: vrij van lijden en oorzaak-gevolg, drager van oneindige kennis én de eeuwige leraar van alle wijzen. Vanuit deze basis zal hij in de volgende soetra’s uitleggen hoe meditatie op Īśvara in de praktijk vorm kan krijgen.
Over de Yoga Sutra
Dit artikel is onderdeel van een serie over de Yoga Sutra’s van Patanjali – een eeuwenoude, compacte verzameling inzichten over aandacht, oefening en innerlijke vrijheid. Elke week verkennen we één sutra op een toegankelijke en praktische manier. Ben je benieuwd naar de achtergrond van de sutra’s, hun herkomst en betekenis in de yogatraditie? Lees dan ook het algemene artikel.