Yogacentrum Amersfoort is bewust social-media-vrij. Yoga staat voor verbinding: met jezelf, met anderen en met de wereld om je heen. Social media lijken die verbinding te beloven. Toch groeit meer en meer het inzicht dat ze vaak het tegenovergestelde doen.
Daarom hebben wij weloverwogen een eenvoudige keuze gemaakt: geen social media. Eerst en vooral vanwege een andere kijk op aandacht, gemeenschap en bewustzijn. En niet vanwege nostalgische gevoelens of technofobie.
Aandacht is kostbaar
Veel yogi’s kennen deze zin uit de Yoga Soetra’s van Patanjali wel: yoga is het tot rust brengen van de bewegingen van de geest. In die ene zin ligt een belangrijk inzicht besloten: aandacht is kostbaar. En wanneer aandacht voortdurend wordt versnipperd, raakt ook ons innerlijk kompas gemakkelijker verstoord.
Vanuit dat perspectief kijken wij ook naar de rol van social media in de huidige samenleving.
Het individu: aandacht en afleiding
Op individueel niveau zijn de effecten van social media het meest direct merkbaar en zichtbaar. Social media platforms zijn heel precies ontworpen om steeds je aandacht vast te houden. Notificaties, likes en doom scrolling (eindeloos scrollen door berichten) spreken precies die mechanismen in ons brein aan die zorgen dat we steeds weer terugkomen: tot verslaving aan toe.
Het kan best beginnen als een moment van ontspanning, tegelijkertijd kan dit gemakkelijk veranderen in een voortdurende stroom van prikkels. De geest blijft in beweging, van bericht naar bericht, van mening naar mening, van beeld naar beeld. Daar gaat aandacht over in afleiding.
In yoga en uit de soetra’s van Patanjali weten we dat een onrustige geest zich niet alleen mentaal uit. In soetra 1.31 noemt hij signalen van verstoring: innerlijke onrust, spanning in lichaam en adem en een gevoel van instabiliteit. Misschien herken je het wel bij jezelf of bij anderen: dat we in een tijd leven waarin concentratie moeilijker lijkt te worden en aandacht steeds vaker wordt onderbroken.
Onderzoek laat zien dat intensief social-mediagebruik samenhangt met onder andere angst, slechter zelfbeeld, slaapproblemen en concentratieverlies. Vooral jongeren worden voortdurend geconfronteerd met beelden van ogenschijnlijk perfecte levens, waardoor vergelijking en onzekerheid gemakkelijk ontstaan.
Aandacht gaat over in afleiding
Yoga nodigt uit tot een andere beweging: aandacht richten op één punt in plaats van steeds verdelen over wat zich aandient. Naar adem, naar lichaam, naar het moment. In de yogafilosofie wordt dat proces beschreven als pratyahara: het vermogen om de zintuigen niet automatisch elke prikkel te laten volgen.
Aangezien we nu continu omgeven worden door (digitale) prikkels is dat misschien wel een van de belangrijkste vaardigheden geworden om te blijven oefenen.
Hoe we elkaar ontmoeten
Naast individuele effecten hebben social media ook invloed op de manier waarop mensen met elkaar omgaan.
Online communicatie mist veel van de subtiele signalen die in een fysieke ontmoeting vanzelfsprekend aanwezig zijn: lichaamstaal, toon, stilte en aanwezigheid. In een echte ontmoeting voelen we hoe iemand iets zegt, zien we een aarzeling, een glimlach of een blik die nuance toevoegt aan woorden. Wanneer communicatie via schermen verloopt, verdwijnen veel van die signalen. Daardoor kunnen sneller misverstanden ontstaan en verharden gesprekken gemakkelijker.
Social media versterken bovendien bepaalde dynamieken in communicatie. Negatieve of emotionele berichten verspreiden zich vaak sneller dan genuanceerde verhalen. Mensen reageren impulsiever wanneer ze niet fysiek tegenover elkaar zitten en discussies kunnen daardoor sneller escaleren. Het medium beloont bovendien berichten die sterke emoties oproepen, omdat juist die de meeste aandacht trekken.
Wanneer communicatie via schermen verloopt, verdwijnen veel van de signalen die nuance geven aan woorden.
Daar komt nog bij dat online interacties een groot bereik kunnen hebben. Een bericht dat bedoeld was voor een kleine kring kan door duizenden mensen worden gedeeld, becommentarieerd of bekritiseerd. Online pesten of uitsluiting kan daardoor een schaal krijgen die in directe ontmoeting veel minder snel voorkomt.
Wanneer deze dynamieken samenkomen, kan de sfeer verschuiven van gemeenschap naar competitie: van luisteren naar oordelen en van ontmoeting naar conflict.
De yogafilosofie vertrekt juist vanuit een ander uitgangspunt. In yoga speelt de gemeenschap van mensen die samen oefenen en elkaar ondersteunen een grote rol. Zo’n gemeenschap ontstaat niet uit snelle reacties of voortdurende beoordeling, maar uit aanwezigheid, aandacht en respectvolle ontmoeting.
Juist daarom hechten we bij Yogacentrum Amersfoort zoveel waarde aan echte ontmoeting: mensen die elkaar werkelijk zien, horen en de tijd nemen om te luisteren.
De samenleving: bubbels en polarisatie
Wanneer we een stap verder kijken, worden de effecten ook op maatschappelijk niveau zichtbaar.
De algoritmen die social media platforms gebruiken zorgen ervoor dat gebruikers vooral berichten zien die aansluiten bij hun bestaande interesses en overtuigingen. Daardoor ontstaan digitale bubbels waarin mensen voornamelijk gelijkgestemden ontmoeten. In zulke omgevingen worden overtuigingen vaak versterkt en kunnen standpunten extremer worden: de combinatie van voorkeuren én berichten met sterkere emotionele lading groter bereik hebben.
Dit draagt bij aan polarisatie en wantrouwen tussen groepen. In zulke bubbels ontstaan soms ook gemeenschappen die zich richten op uitsluiting van anderen, bijvoorbeeld rond racistische of homofobe ideeën.
In de yogafilosofie wordt een mechanisme beschreven met het begrip avidya: verkeerd zien. Avidya ontstaat wanneer we de werkelijkheid niet meer helder waarnemen, maar gevangen raken in onze eigen overtuigingen en interpretaties. Wanneer we alleen nog bevestiging van onze eigen mening zien, wordt het moeilijker om de wereld als geheel te blijven zien. Yoga probeert juist het tegenovergestelde te cultiveren: helder waarnemen, openheid en verbondenheid.
Wanneer we alleen nog bevestiging van onze eigen mening zien, wordt het moeilijker om de wereld als geheel te blijven zien
Een veel gehoorde en logische reactie is: maar er wordt toch ook veel moois gedeeld op de socials? Ja, dat is zeker waar. De tegenvraag is vooral: zijn er andere manieren om dat te vinden? En: weegt dat op tegen alle, grote negatieve effecten?
Een bewuste keuze voor echte ontmoeting
Vanuit dit perspectief heeft Yogacentrum Amersfoort stellen we een heldere vraag: wat helpt mensen werkelijk om rustiger, aandachtiger en meer verbonden te leven?
Ons antwoord ligt in echte ontmoeting. Dan onstaat een gemeenschap waar mensen samen oefenen, samen stil zijn en ook met elkaar in gesprek gaan. Dat vraagt aanwezigheid en aandacht.
Probeer datgene te bieden waar gebrek aan is
Daarom hebben wij ervoor gekozen om niet op social media aanwezig te zijn. En let wel: niet omdat technologie per definitie verkeerd is, maar omdat aandacht een te kostbaar goed is om te verkwanselen. Ook zijn we niet tegen digitale verbondenheid: platformen als GebiedOnline, MijnBuurtje en WijkConnect laten goed zien hoe je op een zuivere manier, naast echt contact ook aanvullend digitaal verbonden kan zijn.
Een mooi uitgangspunt is: probeer datgene te bieden waar gebrek aan is. En vanuit dat uitgangspunt kan het waardevol zijn om plekken te maken waar we vrij zijn van systemen die onze aandacht proberen te vangen.
Yogacentrum Amersfoort wil zo’n plek zijn en wil je uitnodigen tot een kleine vorm van yoga discipline: bewust ruimte maken voor rust, aandacht en voor echte verbinding.