De Yoga Sutra’s van Patanjali beginnen met een uitnodiging: nu begint yoga. Het is een uitnodiging om bewust te kiezen voor een richting, niet een doel of resultaat. In de tweede sutra beschrijft Patanjali wat yoga eigenlijk is: yogaś citta-vṛtti-nirodhaḥ Vrij vertaald: Yoga is het tot rust brengen van de wervelingen, de bewegingen van de geest. Kortom: geloof niet alles wat je denkt.
WeekWijzer
Elke maandag delen we een inzicht uit de Yoga Sutra, met een reflectie voor de week. Probeer deze week eens dit:
Voel je adem komen en gaan. Merk op wat er in je hoofd beweegt en stel jezelf de vraag: “Wat denk ik nu? En moet ik daar iets mee?” Laat het dan gewoon even zijn. En adem.
Het klinkt eenvoudig, maar wie weleens heeft geprobeerd stil te zitten, weet hoe onrustig het daarbinnen kan zijn. Gedachten schieten alle kanten op. Je herkauwt het verleden of fantaseert over de toekomst. En in beide gevallen lijkt het alsof je weinig te zeggen hebt over die mentale beweging. Juist daarom is deze wijsheid zo bijzonder, want wat hier staat is niet: ‘je hoofd moet leeg’, maar: ‘je kunt leren om anders om te gaan met wat je denkt.’
De wervelingen van de geest
Patanjali noemt al de denkbewegingen in je hoofd vṛtti – een woord dat ook gebruikt wordt voor golven op water. Soms zijn die golven rustig en overzichtelijk, maar vaak zijn ze hoog, wild en chaotisch. Je verliest jezelf in de stroom van gedachten en emoties, zonder dat je het doorhebt. En als je maar lang genoeg meegaat in die stroom, ga je geloven dat die onrust is wie jij bent.
Maar yoga zegt: dat ben je niet. Je bént niet jouw denken en je bént niet jouw onrust. Je kunt leren ernaar te kijken zonder meegesleurd te worden. Je kunt oefenen in afstand, helderheid en in ruimte. En die ruimte begint precies hier: door niet alles te geloven wat je denkt!
Terug naar jezelf
Yoga helpt je om terug te keren naar een diepere plek in jezelf. Voorkom strijd met jouw gedachten, dat voegt alleen maar chaos toe. Met zachtheid kom je verder: elke keer als je merkt dat je afdwaalt, breng je je zelf met vriendelijkheid weer terug. Je brengt je aandacht naar je adem of naar je lichaam. Zo ontstaat er ruimte tussen jou en je gedachten. En in die ruimte zit vrijheid. Dit oefenen we ook tijdens de diepe ontspanning aan het einde van de les.
Het bijzondere is: die vrijheid is er altijd al. Met oefening leer je haar te herkennen en te hervinden. Dat doe je niet door je hoofd uit te schakelen, af te leiden of te verdoven, maar door anders te kijken. Zoals je naar een storm kunt kijken vanuit een beschutte plek – betrokken, maar niet overspoeld.
Het werk van binnen
De diepere beoefening van yoga gebeurt dus niet alleen in de houdingen (asana’s), maar juist daarachter. In hoe je je aandacht richt. Hoe je leert opmerken zonder oordelen. Hoe je leert ‘zijn’ zonder steeds iets te moeten ‘doen’. Om van daaruit bewust te leven.
En als je steeds weer terugkeert naar die plek van helderheid, verandert er iets in je. Je reacties worden minder automatisch. Je innerlijke kompas scherper. En langzaam maar zeker ontdek je: rust is niet zozeer een doel, het is een manier van aanwezig zijn.
Nu begint het opnieuw
Deze tweede wijsheid van Patanjali herinnert je eraan dat yoga voorbij presteren gaat en de focus legt op herkennen. Herkennen van wat je in de weg zit – en wat daaronder ligt. Iedere keer dat je kiest om niet mee te gaan in de werveling, keer je terug. Naar jezelf en naar het nu. Naar dat stille weten: ik ben hier.
Dus ook vandaag geldt: het maakt niet uit hoe vaak je bent afgedwaald. Of hoe vol je hoofd is. Wat telt, is dat je het ziet. En dat je bereid bent om terug te keren.
Want yoga begint… op het moment dat jij je gedachten niet langer laat regeren. En besluit te luisteren naar iets dat stiller is dan je hoofd.
Over de Yoga Sutra
Dit artikel is onderdeel van een serie over de Yoga Sutra’s van Patanjali – een eeuwenoude, compacte verzameling inzichten over aandacht, oefening en innerlijke vrijheid. Elke week verkennen we één sutra op een toegankelijke en praktische manier. Ben je benieuwd naar de achtergrond van de sutra’s, hun herkomst en betekenis in de yogatraditie? Lees dan ook het algemene artikel.